Κατά τον Αριστοτέλη αρχικά οι Δωριείς κάτοικοι της Δωδώνης αποκαλούνταν Γραικοί. Αυτή ήταν η αρχαιότερη ονομασία των Ελλήνων και πιθανότατα σήμαινε γηραιός – σεβάσμιος – σοφός. Η ονομασία αυτή χρησιμοποιήθηκε κατά κόρον και από τους αλεξανδρινούς ποιητές. Η επικράτηση τώρα του όρου στη Δύση σχετίζεται με την αποικία που ίδρυσαν τον 7ο π.Χ. αι. στην Κύμη της Κάτω Ιταλίας οι κάτοικοι της Γραίας, πόλης της Εύβοιας κοντά στον Ωρωπό. Οι έποικοι αυτοί από τους κατοίκους της Ιταλίας ονομαζόντουσαν Γραικοί.

Ας ρίξουμε τώρα μια ματιά στη μυθολογία. Είναι γνωστός ο εβραϊκός μύθος του Νώε όπου επήλθε η καταστροφή του ανθρωπίνου γένους. Αντίστοιχοι μύθοι όμως υπήρχαν και σε άλλους πολιτισμούς, όπως για παράδειγμα στους Σουμέριους με το έπος του Γκιλγκαμές. Ο αντίστοιχος ελληνικός μύθος είναι αυτός του Δευκαλίωνα. Μετά την καταστροφή ο Δευκαλίων και η γυναίκα του η Πύρρα συνέχισαν το γένος των ανθρώπων. Ο πρωτότοκος υιός τους ονομαζόταν Έλλην. Παιδιά του Έλληνα ήταν ο Αίολος, ο Δώρος και ο Ξούθος. Τα παιδιά δε του Ξούθου ήταν οι Αχαιός και Ίων. Έτσι το κάθε ελληνικό φύλλο συνέδεσε το όνομά του με κάποιο γενάρχη. Επειδή λοιπόν οι Έλληνες θεωρούσαν ως προπάτορα τον Έλληνα γι’ αυτό και συνέδεσαν την καταγωγή τους με το όνομά του. Ετυμολογικά τώρα «Ελλάς» πιθανολογείται ότι σημαίνει χώρα του φωτός ή των σοφών, από το Σέλας που σημαίνει φως.

Ενώ λοιπόν οι Έλληνες στη Δύση ονομάζονται Γραικοί, για τους λόγους που αναφέρθηκαν, στην Ανατολή τους ονομάζουν Γιουνάν, δηλαδή Ίωνες. Αυτό συνδέεται με τον πρώτο ελληνικό αποικισμό, ο οποίος τοποθετείται στο ξεκίνημα της γεωμετρικής περιόδου, το 1100 π.Χ., όπου μετανάστευσαν τα ιωνικά φύλα στα παράλια της Μικρασίας κατόπιν των κοινωνικών αναταραχών που προκλήθηκαν στον ελλαδικό χώρο.

Όσο για το Ρωμιός, αποτελεί την παραφθορά του όρου Ρωμαίος. Είναι σαφές ότι η θρησκεία αποτελεί την πεμπτουσία του όρου, μιας και η Ορθοδοξία ήταν συστατικό στοιχείο της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Οι Οθωμανοί λοιπόν συνεχίζοντας αυτή την παράδοση, «Ρουμ» αποκαλούσαν τους Ορθοδόξους, οι οποίοι και στην πλειονότητά τους ήταν Έλληνες. Δικαίως λοιπόν η βυζαντινολόγος Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ θα πει «είμαστε Ρωμιοί όσο και Έλληνες».